środa, 22 sierpnia 2018

  

Szkoła Podstawowa

im. Władysława Orkana

w Niedźwiedziu

 



 
Wybór języka
wersja polskaenglish versiondeutsch version

O miejscowości

 

Rys historyczny Niedźwiedzia do II wojny światowej.

Wieś Niedźwiedź znajduje się w województwie małopolskim, położona jest w Gorcach przy ujściu potoku Konina u zbiegu z potokiem Poręba w głębokiej kotlinie między wzniesieniami góry Potaczkowej (747m n.p.m. i Witowem (520-580m p.p.m.). Nazwa wsi pochodzi od nazwy potoku "Mezweza" i Niedźwiedzia figurujących w dokumentach z lat 1254 i 1385. Według Długosza wieś miała należeć przed 1380 rokiem do Cystersów jednak pierwsza wzmianka o niej pochodzi dopiero z 1398 roku. Lokowana została w oparciu o system łanów leśnych. Planową akcję osadniczą stwierdzają dokumenty od XIII wieku.

W roku 1234 Komes Teodor Gryfita (Cedro) otrzymał od Henryka Brodatego przywilej na osadzanie Niemców " w lasach nad strumieniem Ostrowsco, Dunayech, et Dunayrch Niger, Rogoznyk, Lipetnicha Slona..."Krótko po roku 1230 sprowadzono na Podhale cystersów, którym powierzono kolonizację tych okolic. Walka o wpływy między cystersami a królem doprowadziły w roku 1380 do konfiskaty dóbr gorczańskich z których utworzono tzw. Dzierżawę nowotarską obejmującą zachodnią część Gorców z Mszaną Dolną, Porębą, Olszówką, Niedźwiedziem i Koniną włącznie. Dzierżawa nowotarska była od XV wieku do 1616 przedmiotem stałych zastawów. Przez XV wiek pozostała w rękach Ratułdów ze Skrzydlnej. W następnym stuleciu dzierżawą zawładnął ród Pieniążków, który kontynuował przekształcanie gospodarki w kierunku folwarcznym. Czasy Ratułdów i Pieniążków były w Gorcach okresem wzmożonej aktywności osiedleńczej i penetracji w głąb pasma. W XV wieku chłopi odrabiali pańszczyznę aż w Szaflarach. Około 1533 r. zbudowali sobie zameczek rozbójnicy, którzy pustoszyli okolicę musiano przeciw nim wysłać oddział zbrojny, który zamek zdobył i zniszczył.

Karol Dobrowolski informuje, że jako istotny trakt handlowy stanowiący najkrótsze połączenia między dobrami cystersów używane było przejście: Szczyrzyc - Skrzydlna - Mszana Dolna - Niedźwiedź - Obidowa - dolina Lepietnicy - Ludzimierz. Był to szlak Ziemia Krakowska - Podhale nazwany od 1521 Drogą Królewską. W roku 1607 sejm dał wsie: Lubomierz, Konina, Niedźwiedź hrabiemu na Wiśniczu, kasztelanowi wojnickiemu, żupanowi wielickiemu w zamian za szyb solny w Lednicy Dolnej. Zespół ten zwał się odtąd "kluczem porębskim", nastawiony był na różnorodną produkcję. Posiadał 12 młynów, 2 tartaki dworskie, browar, gorzelnie i hutę szkła. Pierwszy kościółek fundował w 1593 roku Sebastian Lubomirski kasztelan wojnicki. Był to kościół drewniany, który spłonął w 1695 r. W cztery lata później nowy kościół postawił proboszcz Józef Zbludzki przy pomocy parafian i Józefa Lubomirskiego, poświęcił go biskup Kazimierz Łubieński. Drewniany kościół parafialny św. Sebastiana zbudowany w latach 1696-97, kryty gontowymi dachami z sobotami dookoła prezbiterium. W rzeźby wyposażył go W. Gliński, samouk z Zemrzyc a dekoracje ścienne wykonali malarze z Myślenic. Do drewnianego kościółka dobudowano w XIX wieku murowaną kaplicę poświęconą św. Wojciechowi. Wnętrze kościoła wyposażone było w barokowe posągi i ambonę a późnorenesansowy ołtarz pochodził z kościoła św. Anny w Krakowie. W kościele tym był ochrzczony znany pisarz Władysław Orkan ( Franciszek Smreczyński) autor powieści "Komornicy", "W Rostokach". Kościół ten spłonął 6 czerwca 1992 roku.

Wiadomości z 1618 roku mówią , że w Niedźwiedziu istniała szkółka parafialna i przytułek dla ubogich. Czynny był również młyn z piekarnią, browar oraz papiernia (1608-1730), w której wyrabiano papier książkowy z herbem Lubomirskich w znaku wodnym. W połowie XVIII w dobra te zostają sprzedane hrabiemu Piotrowi Wodzickiemu kasztelanowi sądeckiemu. W roku 1848 nastąpiło w Niedźwiedziu uwłaszczenie chłopów. W tum czasie następuje rozwój gospodarczy wsi.

Ostatni wiek Rzeczpospolitej upłynął pod znakiem przemarszów obcych wojsk i klęsk żywiołowych dziesiątkujących ludność. W 1730 roku podnóże Gorców plądrowali Kozacy im Kałmucy sprowadzeni przez Teodora Lubomirskiego. Pierwsza wojna światowa zubożyła rodziny chłopskie w Gorcach ze względu na wcielanie do wojska mężczyzn i bliskość frontu. Odzyskanie przez Polskę niepodległości ludność Gorców przyjęła z wielką radością i nadzieją na lepsze czasy jednak w okresie międzywojennym region ten należał do najbiedniejszych zakątków kraju. Jedynym ratunkiem przeciw powszechnej nędzy była emigracja za ocean. W okresie II wojny światowej powstał w Gorcach jeden z najsilniejszych oddziałów, który stał się zalążkiem I Pułku Strzelców Podhalańskich AK.

Niedźwiedź dzisiaj

Obecnie Gmina Niedźwiedź jest zespołem 4 wsi (Niedźwiedź, Konina Poręba Wielka, Podobin), położonych na pn.stokach Gorców i zamieszkałych przez 6,0 tysięcy mieszkańców. Doskonały punkt wypadowy na najwyższy szczyt gorczański - Turbacz (1311m) dokąd prowadzą znakowane szlaki turystyczne z Niedźwiedzia i Poręby Wielkiej - Koninek.W Porębie Wielkiej odwierty ciepłych źródeł mineralnych o temp. 42.C, zawierających solankę jodobromową w połączeniu z łagodnym klimatem stwarza tu możliwości utworzenia uzdrowiska dla chorych na choroby geriatryczne. W Koninkach dobrze zagospodarowany ośrodek wypoczynkowo-wczasowy Huty im. Sendzimira z wyciągiem krzesełkowym na Tobołów (985m), narciarskimi wyciągami orczykowymi i trasami zjazdowymi.

Opracowanie Maria Zawirska na podstawie:
1. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego..., Warszawa 1884, t.V, s 67.
2.Nyka J. Gorce, W- wa 1965.
3. Matuszczyk A. Gorce Poronin 1992
4. Bobro J. Wojs A. Ziemia limanowska, Kraków 1973.
5. Maciejczak Wł. Mszana i okolice Mszana Dolna 1994.
6. Gawron W. Wspomnienia z Limanowszczyzny, W- wa 1986.
7. Wielek J. Limanowa i okolice, W-wa 1987.
Logowanie do LIBRUSa
Logowanie do LIBRUSa
Moodle
Meteo Pi
Meteo Pi
Aktualny stan powietrza
w okolicy szkoły
Szczegóły-kliknij
Nie dla smogu
Must
Must
Jeżdżę z głową
Maciuś
EU-HOU
Gmina Niedźwiedź
Obrazek odnośnik do Comeniusa
logo feniks
Licznik odwiedzin

Liczniki

SURSUM CORDA
SURSUM CORDA
Mistrzowie kodowania
Mistrzowie kodowania
Konkurs informatyczny
Konkurs informatyczny
Program "MIśki"
Program "MIśki"
 
CMS Tractable by Marketing Studio